Plurality 在波蘭是怎麼傳開的?
一個想法傳到國外時,入口不一定是書的翻譯。邀請人來的活動可能成為入口,想法相近的制度也可能早已在國內運作。波蘭就是一個例子:在沒有《Plurality》譯本的情況下,周邊的想法與制度循著不同的路徑出現。
一句話說明
唐鳳(Audrey Tang)與衛谷倫(E. Glen Weyl)的書《Plurality》(繁體中文版《多元宇宙》),到 2026 年 10 月為止沒有找到波蘭文譯本[1][2]。顯眼的接點,是 2022 年 10 月衛谷倫等人發起的運動與團體 RadicalxChange 在羅茲(Łódź)與華沙舉辦的活動。羅茲晚間對談的題目就是「Plurality」[3][4]。
另一方面,波蘭有格但斯克(Gdańsk)市在 2016 年開始的公民小組(panel obywatelski,由抽籤選出的居民討論並提出建議的場域),以及公民預算(budżet obywatelski,由居民決定預算用途的機制)[5][6][7]。這些是與書的想法重疊的制度,但沒有找到顯示它們與書或 RadicalxChange 有關連的資料。
舉例來說
RadicalxChange 在羅茲與華沙(2022 年)。 2022 年 10 月 15~16 日,在羅茲的文化設施 EC1 舉辦的節慶 Igrzyska Wolności(自由競技會)上,RadicalxChange 推出了名為 "21st Century Infrastructure: From State Capacity to Shared Capacity"(21 世紀的基礎建設:從國家能力到共享能力)的單元,由羅茲的智庫 Fundacja Liberté! 支持[3]。節目中有公民大會、審議技術、資料信託等場次。15 日晚間,有一個 "Audrey and Cory" 以「Plurality」為題對談的場次[3]。波蘭文維基百科在 2022 年節慶的講者名單中列出了 Audrey Tang 的名字[8]。18 日在華沙舉辦了「RadicalxChange Warsaw: Europe and The Futures of Pluralism」[4]。
活動前的訪談(2022 年 8 月)。 Liberté! 以波蘭文刊登了對 RadicalxChange 的 Jack Henderson 的訪談。Henderson 談到以下幾點[9]:
- RadicalxChange 在 2018 年,從圍繞衛谷倫與艾瑞克·波斯納(Eric Posner)的書《激進市場》(Radical Markets)的熱情中誕生[9]
- 臺灣政府與科羅拉多州使用了「平方投票」,Gitcoin 使用了「平方募資」[9]
- 平方投票現在傾向改稱「głosowanie pluralne」(plural voting)。平方募資則稱為「finansowanie pluralne」(plural funding)[9]
- 「liberalny radykalizm」(自由主義的激進主義),就是現在稱為「pluralizm」的東西[9]
深入了解
譯本與書目
書稿的儲存庫(GitHub)有 160 個複製(fork),其中沒有一個有波蘭文譯文的資料夾(本站 2026 年 10 月的暫定計數)。書的官方網站 plurality.net 的語言列表中登錄了「pl(Polski)」,但沒有放譯文本文的地方[1]。
在波蘭國家圖書館的書目檢索中,《Plurality》與《激進市場》的波蘭文版,以及衛谷倫、波斯納、唐鳳的著作,都是 0 筆(本站 2026 年 10 月的暫定計數)。以主題「Tang, Audrey」查到的,只有雜誌 Forum(2019 年)刊登的 Kai Strittmatter 的 1 篇文章[2]。波蘭文維基百科的「Audrey Tang」條目,也沒有提到這本書[10]。
報導中的唐鳳
波蘭文報導中出現唐鳳,主要是談臺灣的防疫。Business Insider Polska 介紹了瑞士報紙 NZZ 的文章,並公告唐鳳是自家活動 Global Trends Festival(2020 年 10 月 19~23 日)的講者[11]。Nowa Konfederacja 把唐鳳與公民程式設計師做的口罩庫存地圖,舉為政府與公民之間信任的例子[12]。技術會議 Infoshare 在 2020 年以線上方式舉辦,唐鳳是講者之一[13][14]。
報紙 Gazeta Wyborcza 的記者 Łukasz Grzymisławski 在 2020 年 3 月 5 日與外國記者團的對話中,問唐鳳如何應對來自中國的假訊息[15]。
2025 年,Krytyka Polityczna 報導了唐鳳在巴黎 AI Action Summit 晚間活動上的談話:支持度下滑的臺灣政府,向抽籤選出的大批民眾送出無法用是或否回答的開放式問題,再用 AI 讀取這些聲音。作者 Katarzyna Przyborska 寫道,這是用 AI 把從希臘的阿哥拉(廣場)延續到今天公民小組的做法擴大規模[16]。與公民小組的這個連結,是記者的看法。
書名本身出現的例子,只找到加密資產媒體 bitcoin.pl 把東京活動 WebX 2024 的講者寫成「Audrey Tang (Plurality / …)」這一則[17]。衛谷倫的名字,出現在介紹平方投票的 Holistic News 文章(2019 年),以及波蘭文維基百科稅制理論條目中關於哈柏格稅(podatek Harbergera)的段落[18][19]。
重疊的制度之一:格但斯克的公民小組
根據格但斯克市的說明,公民小組是這樣的機制[20]:
- 考量性別、年齡、地區、學歷,以抽籤選出的居民,聽取市府、專家等的說明後進行討論
- 小組的建議若得到 80% 參與者支持,就具有拘束力
- 同時舉辦任何人都能提出意見的公開諮詢
在某一屆選拔方式的說明中,為了從全市 34 個地區選出 56 人與候補 8 人,寄出了約 1 萬封邀請函[21]。
手冊《Panele obywatelskie》(2018 年)的作者 Marcin Gerwin,這樣描述開端[5]:
- 2016 年格但斯克部分地區再度淹水後,向市長 Paweł Adamowicz 提議舉辦公民小組[5]
- 市長當場同意舉辦小組,也立即接受了只要有 80% 以上支持就依照結果執行[5]
- 設計進行方式時,直接的靈感來自澳洲 newDemocracy Foundation 舉辦的公民小組[5]
波蘭文維基百科記載,第 1 屆(2016 年)是來自 34 個地區的 63 人,並舉出 2017 年空氣污染的一屆,以及 2018 年盧布林(Lublin)的一屆[6]。Gerwin 在 2019 年,當盧布林考慮就開發問題舉行公民投票時,主張公民小組比公民投票更好[22]。
重疊的制度之二:公民預算、公民科技、mObywatel
- 公民預算。 在波蘭,最早的是 2011 年的索波特(Sopot)。根據波蘭文維基百科,約有 320 個城市在使用[7]。
- 公民科技(公民運用技術參與社會)。 2010 年成立了 Fundacja ePaństwo,2013 年開始了可說是美國 Code for America 波蘭版的「Koduj dla Polski」。波蘭文維基百科的同一個條目也提到了臺灣的 g0v 與唐鳳[23]。監督團體 Sieć Obywatelska Watchdog Polska 在國際會議 TICTeC 2025 的報告中,以臺灣 Uber 規範的例子,介紹了收集意見、尋找共同點的工具 Polis[24]。
- mObywatel。 政府的官方應用程式。2017 年上線,2023 年大幅改版為 2.0,到 2024 年 1 月為止下載超過 1,600 萬次[25]。政府的頁面介紹了在智慧型手機上使用的身分證 mDowód,以及使用波蘭語語言模型 PLLuM 的虛擬助理[26]。
目前還沒有找到把這裡舉出的制度與書、RadicalxChange、唐鳳直接連結起來的資料。
與臺灣的連結
唐鳳在 2023 年 1 月關於訪問立陶宛的採訪中,感謝駐波蘭代表處在支援烏克蘭的共同計畫中的工作[27]。在另一次採訪中,唐鳳回答回程會在華沙住一晚[28]。根據波蘭文維基百科,兩國沒有正式邦交,但互設代表處,2020 年兩邊的代表處之間簽署了刑事合作協議[29]。
爭議與批評
- 平方投票與金錢的力量(2019 年)。 Holistic News 以用錢買票的形式說明平方投票之後,舉出它的弱點:錢多的人可能買票來左右結果[18]。
- 對社群備註的批評(2024~2026 年)。 事實查核團體 Demagog 在 2024 年說明了 X 的社群備註(使用者為貼文加上註記的機制)中,意見不同者一致時才顯示註記的機制(橋接)之後指出:在政治這類兩極化的話題上很難取得一致,許多註記不會顯示出來。文章也寫道,早期的研究顯示,接觸誤導資訊的量也沒有減少[30]。2026 年的文章引用了一項分析:在 X 上寫出的註記,被公開的不到 10%[31]。同年的另一篇文章報導,Meta 的監察委員會對把註記機制推廣到其他國家的計畫,給出了批判性的評估[32]。
- 定位的搖擺(2025 年)。 歷史媒體 Historykon 在標題為「demokracja cyfrowa z ludzką twarzą」(有人性面孔的數位民主)的一節中介紹 vTaiwan,寫道唐鳳在世界上第一個設計了把線上討論與對立法的實際影響連結起來的機制。另一方面,同一篇文章的結尾,卻把唐鳳列入批評民主的人們之中[33]。
- 詞語的衝突。 波蘭文的「mnogość」(複數性),也被用作解離性障礙脈絡中 plurality 的譯語。「Przewodnik po mnogości」(Guide to Plurality)這個網站屬於那個脈絡,與這本書無關[34]。
在《Plurality》中的位置
在波蘭談到書的想法,主要來自 RadicalxChange 這一方。Henderson 在訪談中說明的,是以下這些機制[9]:
在制度方面,抽籤與審議的公民小組,處在可以和書 5-4 章的擴增審議、臺灣的對齊大會(Alignment Assemblies)相比的位置。不過,寫下這個比較的是 Krytyka Polityczna 的記者,不是唐鳳本人[16]。
其他語言圈的情況,見〈Plurality 在德語圈是怎麼傳開的?〉與〈Plurality 在義大利是怎麼傳開的?〉;書的翻譯狀況,整理在〈《多元宇宙》的版本與翻譯〉。
延伸閱讀
- 唐鳳與外國記者團的對話(英文,逐字稿,2020,CC0)— https://github.com/audreyt/transcript/blob/main/2020-03-05-Conversation-with-International-Journalists.md
- 2022 Freedom Games(英文,活動頁面)— https://www.radicalxchange.org/events/2022-freedom-games/
- 對 RadicalxChange 的訪談(波蘭文,文章,Liberté!,2022)— https://liberte.pl/radical-xchange-z-jackiem-hendersonem-rozmawia-wlodzimierz-gogloza/
- 格但斯克市「Czym jest panel obywatelski?」(波蘭文,市府頁面)— https://www.gdansk.pl/panel-obywatelski/czym-jest-panel-obywatelski,a,63364
- Marcin Gerwin《Panele obywatelskie》(波蘭文,手冊,2018)— https://citizensassemblies.org/wp-content/uploads/2018/10/Panel-obywatelski-przewodnik_PL_web.pdf
- Demagog「Uwagi społeczności na X」(波蘭文,文章,2024)— https://demagog.org.pl/analizy_i_raporty/uwagi-spolecznosci-na-x-poradnik-dla-samodzielnych-weryfikatorow/
出處
- pluralitybook/plurality 的 fork 列表(2026-10-02 掃描)— https://github.com/pluralitybook/plurality/forks [CC0]
- 波蘭國家圖書館書目 API(2026-10-02 查詢)— https://data.bn.org.pl/api/institutions/bibs.json
- RadicalxChange「2022 Freedom Games」— https://www.radicalxchange.org/events/2022-freedom-games/ [CC0]
- RadicalxChange「2022 Warsaw」— https://www.radicalxchange.org/events/2022-warsaw/ [CC0]
- Marcin Gerwin《Panele obywatelskie. Przewodnik po demokracji, która działa》(2018)— https://citizensassemblies.org/wp-content/uploads/2018/10/Panel-obywatelski-przewodnik_PL_web.pdf
- 波蘭文維基百科「Panel obywatelski」— https://pl.wikipedia.org/wiki/Panel_obywatelski [CC BY-SA 4.0]
- 波蘭文維基百科「Budżet partycypacyjny」— https://pl.wikipedia.org/wiki/Bud%C5%BCet_partycypacyjny [CC BY-SA 4.0]
- 波蘭文維基百科「Igrzyska Wolności」— https://pl.wikipedia.org/wiki/Igrzyska_Wolno%C5%9Bci [CC BY-SA 4.0]
- Włodzimierz Gogłoza「Radical Xchange – z Jackiem Hendersonem rozmawia Włodzimierz Gogłoza」(Liberté!,2022-08-04)— https://liberte.pl/radical-xchange-z-jackiem-hendersonem-rozmawia-wlodzimierz-gogloza/
- 波蘭文維基百科「Audrey Tang」— https://pl.wikipedia.org/wiki/Audrey_Tang
- Business Insider Polska「Jak Tajwan poradził sobie z koronawirusem?」(2020-09-21)— https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/audrey-tang-jak-tajwan-poradzil-sobie-z-epidemia-koronawirusa-covid-19/jbeefz8
- Paweł Behrendt「Azjatycka recepta na koronawirusa」(Nowa Konfederacja,2021-01-04)— https://nowakonfederacja.pl/azjatycka-recepta-na-koronawirusa/
- MamStartup「Rusza Infoshare 2020」(2020-09-10)— https://mamstartup.pl/rusza-infoshare-2020-najwieksze-europejskie-spotkanie-wiedzy-i-biznesu/
- MamStartup,對 Grzegorz Borowski 的訪談(2021-08-19)— https://mamstartup.pl/najbardziej-brakowalo-mi-spotkania-z-uczestnikami-na-zywo-na-szczescie-w-tym-roku-wracamy-do-stacjonarnej-edycji-grzegorz-borowski-infoshare/
- 2020-03-05 Conversation with International Journalists — https://github.com/audreyt/transcript/blob/main/2020-03-05-Conversation-with-International-Journalists.md [CC0]
- Katarzyna Przyborska「Sztuczna inteligencja potrzebuje planety」(Krytyka Polityczna,2025-02-18)— https://krytykapolityczna.pl/swiat/ue-paryz-konferencja-ai/
- bitcoin.pl「WebX 2024 w Tokio」(2024)— https://bitcoin.pl/webx-2024-w-tokio
- Holistic News「„Wybory do kwadratu”. Szansa czy zagrożenie?」(2019-05-02)— https://holistic.news/wybory-do-kwadratu-szansa-czy-zagrozenie/
- 波蘭文維基百科「Teoria optymalnego opodatkowania」— https://pl.wikipedia.org/wiki/Teoria_optymalnego_opodatkowania [CC BY-SA 4.0]
- 格但斯克市「Czym jest panel obywatelski?」— https://www.gdansk.pl/panel-obywatelski/czym-jest-panel-obywatelski,a,63364
- 格但斯克市「Jak wybierani są paneliści?」— https://www.gdansk.pl/panel-obywatelski/jak-wybierani-sa-panelisci,a,87269
- Marcin Gerwin「Lublin: Panel obywatelski będzie lepszy niż referendum」(Krytyka Polityczna,2019-01-13)— https://krytykapolityczna.pl/kraj/lublin-panel-obywatelski-referendum/
- 波蘭文維基百科「Civic technology」— https://pl.wikipedia.org/wiki/Civic_technology [CC BY-SA 4.0]
- Sieć Obywatelska Watchdog Polska「Technologia na rzecz demokracji – relacja z TICTeC 2025」(2025-07-22)— https://siecobywatelska.pl/technologia-na-rzecz-demokracji-relacja-z-tictec-2025/
- 波蘭文維基百科「MObywatel」— https://pl.wikipedia.org/wiki/MObywatel [CC BY-SA 4.0]
- gov.pl「mObywatel」— https://www.gov.pl/web/mobywatel
- 2023-01-18 Interview with TaiwanPlus — https://github.com/audreyt/transcript/blob/main/2023-01-18-Interview-with-TaiwanPlus.md [CC0]
- 2023-01-13 Interview with Reuters — https://github.com/audreyt/transcript/blob/main/2023-01-13-Interview-with-Reuters.md [CC0]
- 波蘭文維基百科「Stosunki polsko-tajwańskie」— https://pl.wikipedia.org/wiki/Stosunki_polsko-tajwa%C5%84skie [CC BY-SA 4.0]
- Piotr Litwin「Uwagi społeczności na X. Poradnik dla samodzielnych weryfikatorów」(Demagog,2024-01-09)— https://demagog.org.pl/analizy_i_raporty/uwagi-spolecznosci-na-x-poradnik-dla-samodzielnych-weryfikatorow/
- Anatola Stabryła「Czy uwagi społeczności skutecznie zastąpiły fact-checkerów?」(Demagog,2026-07-25)— https://demagog.org.pl/analizy_i_raporty/czy-uwagi-spolecznosci-skutecznie-zastapily-fact-checkerow/
- Magdalena Lis「Uwagi społeczności nie zastąpią fact-checkingu. Opinia Rady Kontrolnej Mety」(Demagog,2026-04-09)— https://demagog.org.pl/analizy_i_raporty/uwagi-spolecznosci-nie-zastapia-fact-checkingu-opinia-rady-kontrolnej-mety/
- Historykon「Krytycy demokracji: głosy sprzeciwu wobec ustroju większości」(2025-05-14)— https://historykon.pl/krytycy-demokracji-glosy-sprzeciwu-wobec-ustroju-wiekszosci/
- chocolate-pancake/przewodnikpomnogosci — https://github.com/chocolate-pancake/przewodnikpomnogosci