Plurality 在波兰是怎么传开的?
一个想法传到国外时,入口不一定是书的翻译。邀请人来的活动可能成为入口,想法相近的制度也可能早已在国内运作。波兰就是一个例子:在没有《Plurality》译本的情况下,周边的想法与制度循着不同的路径出现。
一句话说明
唐凤(Audrey Tang)与卫谷伦(E. Glen Weyl)的书《Plurality》(繁体中文版《多元宇宙》),到 2026 年 10 月为止没有找到波兰文译本[1][2]。显眼的接点,是 2022 年 10 月卫谷伦等人发起的运动与团体 RadicalxChange 在罗兹(Łódź)与华沙举办的活动。罗兹晚间对谈的题目就是「Plurality」[3][4]。
另一方面,波兰有格但斯克(Gdańsk)市在 2016 年开始的公民小组(panel obywatelski,由抽签选出的居民讨论并提出建议的场域),以及公民预算(budżet obywatelski,由居民决定预算用途的机制)[5][6][7]。这些是与书的想法重叠的制度,但没有找到显示它们与书或 RadicalxChange 有关连的资料。
举例来说
RadicalxChange 在罗兹与华沙(2022 年)。 2022 年 10 月 15~16 日,在罗兹的文化设施 EC1 举办的节庆 Igrzyska Wolności(自由竞技会)上,RadicalxChange 推出了名为 "21st Century Infrastructure: From State Capacity to Shared Capacity"(21 世纪的基础建设:从国家能力到共享能力)的单元,由罗兹的智库 Fundacja Liberté! 支持[3]。节目中有公民大会、审议技术、资料信托等场次。15 日晚间,有一个 "Audrey and Cory" 以「Plurality」为题对谈的场次[3]。波兰文维基百科在 2022 年节庆的讲者名单中列出了 Audrey Tang 的名字[8]。18 日在华沙举办了「RadicalxChange Warsaw: Europe and The Futures of Pluralism」[4]。
活动前的访谈(2022 年 8 月)。 Liberté! 以波兰文刊登了对 RadicalxChange 的 Jack Henderson 的访谈。Henderson 谈到以下几点[9]:
- RadicalxChange 在 2018 年,从围绕卫谷伦与艾瑞克·波斯纳(Eric Posner)的书《激进市场》(Radical Markets)的热情中诞生[9]
- 台湾政府与科罗拉多州使用了「平方投票」,Gitcoin 使用了「平方募资」[9]
- 平方投票现在倾向改称「głosowanie pluralne」(plural voting)。平方募资则称为「finansowanie pluralne」(plural funding)[9]
- 「liberalny radykalizm」(自由主义的激进主义),就是现在称为「pluralizm」的东西[9]
深入了解
译本与书目
书稿的仓库(GitHub)有 160 个复制(fork),其中没有一个有波兰文译文的资料夹(本站 2026 年 10 月的暂定计数)。书的官方网站 plurality.net 的语言列表中登录了「pl(Polski)」,但没有放译文本文的地方[1]。
在波兰国家图书馆的书目检索中,《Plurality》与《激进市场》的波兰文版,以及卫谷伦、波斯纳、唐凤的著作,都是 0 笔(本站 2026 年 10 月的暂定计数)。以主题「Tang, Audrey」查到的,只有杂志 Forum(2019 年)刊登的 Kai Strittmatter 的 1 篇文章[2]。波兰文维基百科的「Audrey Tang」条目,也没有提到这本书[10]。
报导中的唐凤
波兰文报导中出现唐凤,主要是谈台湾的防疫。Business Insider Polska 介绍了瑞士报纸 NZZ 的文章,并公告唐凤是自家活动 Global Trends Festival(2020 年 10 月 19~23 日)的讲者[11]。Nowa Konfederacja 把唐凤与公民程式设计师做的口罩库存地图,举为政府与公民之间信任的例子[12]。技术会议 Infoshare 在 2020 年以线上方式举办,唐凤是讲者之一[13][14]。
报纸 Gazeta Wyborcza 的记者 Łukasz Grzymisławski 在 2020 年 3 月 5 日与外国记者团的对话中,问唐凤如何应对来自中国的假讯息[15]。
2025 年,Krytyka Polityczna 报导了唐凤在巴黎 AI Action Summit 晚间活动上的谈话:支持度下滑的台湾政府,向抽签选出的大批民众送出无法用是或否回答的开放式问题,再用 AI 读取这些声音。作者 Katarzyna Przyborska 写道,这是用 AI 把从希腊的阿哥拉(广场)延续到今天公民小组的做法扩大规模[16]。与公民小组的这个连结,是记者的看法。
书名本身出现的例子,只找到加密资产媒体 bitcoin.pl 把东京活动 WebX 2024 的讲者写成「Audrey Tang (Plurality / …)」这一则[17]。卫谷伦的名字,出现在介绍平方投票的 Holistic News 文章(2019 年),以及波兰文维基百科税制理论条目中关于哈柏格税(podatek Harbergera)的段落[18][19]。
重叠的制度之一:格但斯克的公民小组
根据格但斯克市的说明,公民小组是这样的机制[20]:
- 考量性别、年龄、地区、学历,以抽签选出的居民,听取市府、专家等的说明后进行讨论
- 小组的建议若得到 80% 参与者支持,就具有拘束力
- 同时举办任何人都能提出意见的公开咨询
在某一届选拔方式的说明中,为了从全市 34 个地区选出 56 人与候补 8 人,寄出了约 1 万封邀请函[21]。
手册《Panele obywatelskie》(2018 年)的作者 Marcin Gerwin,这样描述开端[5]:
- 2016 年格但斯克部分地区再度淹水后,向市长 Paweł Adamowicz 提议举办公民小组[5]
- 市长当场同意举办小组,也立即接受了只要有 80% 以上支持就依照结果执行[5]
- 设计进行方式时,直接的灵感来自澳洲 newDemocracy Foundation 举办的公民小组[5]
波兰文维基百科记载,第 1 届(2016 年)是来自 34 个地区的 63 人,并举出 2017 年空气污染的一届,以及 2018 年卢布林(Lublin)的一届[6]。Gerwin 在 2019 年,当卢布林考虑就开发问题举行公民投票时,主张公民小组比公民投票更好[22]。
重叠的制度之二:公民预算、公民科技、mObywatel
- 公民预算。 在波兰,最早的是 2011 年的索波特(Sopot)。根据波兰文维基百科,约有 320 个城市在使用[7]。
- 公民科技(公民运用技术参与社会)。 2010 年成立了 Fundacja ePaństwo,2013 年开始了可说是美国 Code for America 波兰版的「Koduj dla Polski」。波兰文维基百科的同一个条目也提到了台湾的 g0v 与唐凤[23]。监督团体 Sieć Obywatelska Watchdog Polska 在国际会议 TICTeC 2025 的报告中,以台湾 Uber 规范的例子,介绍了收集意见、寻找共同点的工具 Polis[24]。
- mObywatel。 政府的官方应用程式。2017 年上线,2023 年大幅改版为 2.0,到 2024 年 1 月为止下载超过 1,600 万次[25]。政府的页面介绍了在智能手机上使用的身分证 mDowód,以及使用波兰语语言模型 PLLuM 的虚拟助理[26]。
目前还没有找到把这里举出的制度与书、RadicalxChange、唐凤直接连结起来的资料。
与台湾的连结
唐凤在 2023 年 1 月关于访问立陶宛的采访中,感谢驻波兰代表处在支援乌克兰的共同计划中的工作[27]。在另一次采访中,唐凤回答回程会在华沙住一晚[28]。根据波兰文维基百科,两国没有正式邦交,但互设代表处,2020 年两边的代表处之间签署了刑事合作协议[29]。
争议与批评
- 平方投票与金钱的力量(2019 年)。 Holistic News 以用钱买票的形式说明平方投票之后,举出它的弱点:钱多的人可能买票来左右结果[18]。
- 对社群备注的批评(2024~2026 年)。 事实查核团体 Demagog 在 2024 年说明了 X 的社群备注(用户为贴文加上注记的机制)中,意见不同者一致时才显示注记的机制(桥接)之后指出:在政治这类两极化的话题上很难取得一致,许多注记不会显示出来。文章也写道,早期的研究显示,接触误导资讯的量也没有减少[30]。2026 年的文章引用了一项分析:在 X 上写出的注记,被公开的不到 10%[31]。同年的另一篇文章报导,Meta 的监察委员会对把注记机制推广到其他国家的计划,给出了批判性的评估[32]。
- 定位的摇摆(2025 年)。 历史媒体 Historykon 在标题为「demokracja cyfrowa z ludzką twarzą」(有人性面孔的数位民主)的一节中介绍 vTaiwan,写道唐凤在世界上第一个设计了把线上讨论与对立法的实际影响连结起来的机制。另一方面,同一篇文章的结尾,却把唐凤列入批评民主的人们之中[33]。
- 词语的冲突。 波兰文的「mnogość」(复数性),也被用作解离性障碍脉络中 plurality 的译语。「Przewodnik po mnogości」(Guide to Plurality)这个网站属于那个脉络,与这本书无关[34]。
在《Plurality》中的位置
在波兰谈到书的想法,主要来自 RadicalxChange 这一方。Henderson 在访谈中说明的,是以下这些机制[9]:
在制度方面,抽签与审议的公民小组,处在可以和书 5-4 章的扩增审议、台湾的对齐大会(Alignment Assemblies)相比的位置。不过,写下这个比较的是 Krytyka Polityczna 的记者,不是唐凤本人[16]。
其他语言圈的情况,见〈Plurality 在德语圈是怎么传开的?〉与〈Plurality 在义大利是怎么传开的?〉;书的翻译状况,整理在〈《多元宇宙》的版本与翻译〉。
延伸阅读
- 唐凤与外国记者团的对话(英文,逐字稿,2020,CC0)— https://github.com/audreyt/transcript/blob/main/2020-03-05-Conversation-with-International-Journalists.md
- 2022 Freedom Games(英文,活动页面)— https://www.radicalxchange.org/events/2022-freedom-games/
- 对 RadicalxChange 的访谈(波兰文,文章,Liberté!,2022)— https://liberte.pl/radical-xchange-z-jackiem-hendersonem-rozmawia-wlodzimierz-gogloza/
- 格但斯克市「Czym jest panel obywatelski?」(波兰文,市府页面)— https://www.gdansk.pl/panel-obywatelski/czym-jest-panel-obywatelski,a,63364
- Marcin Gerwin《Panele obywatelskie》(波兰文,手册,2018)— https://citizensassemblies.org/wp-content/uploads/2018/10/Panel-obywatelski-przewodnik_PL_web.pdf
- Demagog「Uwagi społeczności na X」(波兰文,文章,2024)— https://demagog.org.pl/analizy_i_raporty/uwagi-spolecznosci-na-x-poradnik-dla-samodzielnych-weryfikatorow/
出处
- pluralitybook/plurality 的 fork 列表(2026-10-02 扫描)— https://github.com/pluralitybook/plurality/forks
- 波兰国家图书馆书目 API(2026-10-02 查询)— https://data.bn.org.pl/api/institutions/bibs.json
- RadicalxChange「2022 Freedom Games」— https://www.radicalxchange.org/events/2022-freedom-games/
- RadicalxChange「2022 Warsaw」— https://www.radicalxchange.org/events/2022-warsaw/
- Marcin Gerwin《Panele obywatelskie. Przewodnik po demokracji, która działa》(2018)— https://citizensassemblies.org/wp-content/uploads/2018/10/Panel-obywatelski-przewodnik_PL_web.pdf
- 波兰文维基百科「Panel obywatelski」— https://pl.wikipedia.org/wiki/Panel_obywatelski
- 波兰文维基百科「Budżet partycypacyjny」— https://pl.wikipedia.org/wiki/Bud%C5%BCet_partycypacyjny
- 波兰文维基百科「Igrzyska Wolności」— https://pl.wikipedia.org/wiki/Igrzyska_Wolno%C5%9Bci
- Włodzimierz Gogłoza「Radical Xchange – z Jackiem Hendersonem rozmawia Włodzimierz Gogłoza」(Liberté!,2022-08-04)— https://liberte.pl/radical-xchange-z-jackiem-hendersonem-rozmawia-wlodzimierz-gogloza/
- 波兰文维基百科「Audrey Tang」— https://pl.wikipedia.org/wiki/Audrey_Tang
- Business Insider Polska「Jak Tajwan poradził sobie z koronawirusem?」(2020-09-21)— https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/audrey-tang-jak-tajwan-poradzil-sobie-z-epidemia-koronawirusa-covid-19/jbeefz8
- Paweł Behrendt「Azjatycka recepta na koronawirusa」(Nowa Konfederacja,2021-01-04)— https://nowakonfederacja.pl/azjatycka-recepta-na-koronawirusa/
- MamStartup「Rusza Infoshare 2020」(2020-09-10)— https://mamstartup.pl/rusza-infoshare-2020-najwieksze-europejskie-spotkanie-wiedzy-i-biznesu/
- MamStartup,对 Grzegorz Borowski 的访谈(2021-08-19)— https://mamstartup.pl/najbardziej-brakowalo-mi-spotkania-z-uczestnikami-na-zywo-na-szczescie-w-tym-roku-wracamy-do-stacjonarnej-edycji-grzegorz-borowski-infoshare/
- 2020-03-05 Conversation with International Journalists — https://github.com/audreyt/transcript/blob/main/2020-03-05-Conversation-with-International-Journalists.md
- Katarzyna Przyborska「Sztuczna inteligencja potrzebuje planety」(Krytyka Polityczna,2025-02-18)— https://krytykapolityczna.pl/swiat/ue-paryz-konferencja-ai/
- bitcoin.pl「WebX 2024 w Tokio」(2024)— https://bitcoin.pl/webx-2024-w-tokio
- Holistic News「„Wybory do kwadratu”. Szansa czy zagrożenie?」(2019-05-02)— https://holistic.news/wybory-do-kwadratu-szansa-czy-zagrozenie/
- 波兰文维基百科「Teoria optymalnego opodatkowania」— https://pl.wikipedia.org/wiki/Teoria_optymalnego_opodatkowania
- 格但斯克市「Czym jest panel obywatelski?」— https://www.gdansk.pl/panel-obywatelski/czym-jest-panel-obywatelski,a,63364
- 格但斯克市「Jak wybierani są paneliści?」— https://www.gdansk.pl/panel-obywatelski/jak-wybierani-sa-panelisci,a,87269
- Marcin Gerwin「Lublin: Panel obywatelski będzie lepszy niż referendum」(Krytyka Polityczna,2019-01-13)— https://krytykapolityczna.pl/kraj/lublin-panel-obywatelski-referendum/
- 波兰文维基百科「Civic technology」— https://pl.wikipedia.org/wiki/Civic_technology
- Sieć Obywatelska Watchdog Polska「Technologia na rzecz demokracji – relacja z TICTeC 2025」(2025-07-22)— https://siecobywatelska.pl/technologia-na-rzecz-demokracji-relacja-z-tictec-2025/
- 波兰文维基百科「MObywatel」— https://pl.wikipedia.org/wiki/MObywatel
- gov.pl「mObywatel」— https://www.gov.pl/web/mobywatel
- 2023-01-18 Interview with TaiwanPlus — https://github.com/audreyt/transcript/blob/main/2023-01-18-Interview-with-TaiwanPlus.md
- 2023-01-13 Interview with Reuters — https://github.com/audreyt/transcript/blob/main/2023-01-13-Interview-with-Reuters.md
- 波兰文维基百科「Stosunki polsko-tajwańskie」— https://pl.wikipedia.org/wiki/Stosunki_polsko-tajwa%C5%84skie
- Piotr Litwin「Uwagi społeczności na X. Poradnik dla samodzielnych weryfikatorów」(Demagog,2024-01-09)— https://demagog.org.pl/analizy_i_raporty/uwagi-spolecznosci-na-x-poradnik-dla-samodzielnych-weryfikatorow/
- Anatola Stabryła「Czy uwagi społeczności skutecznie zastąpiły fact-checkerów?」(Demagog,2026-07-25)— https://demagog.org.pl/analizy_i_raporty/czy-uwagi-spolecznosci-skutecznie-zastapily-fact-checkerow/
- Magdalena Lis「Uwagi społeczności nie zastąpią fact-checkingu. Opinia Rady Kontrolnej Mety」(Demagog,2026-04-09)— https://demagog.org.pl/analizy_i_raporty/uwagi-spolecznosci-nie-zastapia-fact-checkingu-opinia-rady-kontrolnej-mety/
- Historykon「Krytycy demokracji: głosy sprzeciwu wobec ustroju większości」(2025-05-14)— https://historykon.pl/krytycy-demokracji-glosy-sprzeciwu-wobec-ustroju-wiekszosci/
- chocolate-pancake/przewodnikpomnogosci — https://github.com/chocolate-pancake/przewodnikpomnogosci